Kako je organizovan sistem engleskih vremena
Kada se kaže da engleski ima 12 glagolskih vremena, misli se na kombinaciju dve osobine. Prva je vremenski plan: sadašnjost, prošlost ili budućnost. Druga je aspekt, odnosno način na koji radnju posmatramo: kao činjenicu (Simple), kao proces u toku (Continuous), kao nešto završeno do određenog trenutka (Perfect) ili kao proces koji je trajao do tog trenutka (Perfect Continuous).
Lingvisti će reći da engleski u užem smislu ima samo dva gramatička vremena, sadašnje i prošlo, jer budućnost gradi pomoćnim glagolom will. Za učenje to nije presudno: korisnije je zapamtiti da se ista četiri obrasca ponavljaju u svakom vremenskom planu. Ko razume Present Perfect, brzo će razumeti i Past Perfect i Future Perfect.
Ključ cele gramatike: Continuous uvek ima be + -ing, Perfect uvek ima have + treći oblik glagola, a Perfect Continuous spaja oba: have been + -ing. Menja se samo oblik pomoćnog glagola.
Sva engleska vremena u jednoj tabeli
Tabela sadrži srpski naziv koji se koristi u školskim udžbenicima, formulu potvrdnog oblika i primer. Gde na sajtu postoji detaljna lekcija, link vodi direktno na nju.
| Vreme | Srpski naziv | Formula | Primer |
|---|---|---|---|
| Present Simple | prosto sadašnje vreme | glagol / glagol + -s | She works in a bank. |
| Present Continuous | sadašnje trajno vreme | am/is/are + -ing | She is working now. |
| Present Perfect | sadašnje svršeno vreme | have/has + 3. oblik | She has worked here since 2020. |
| Present Perfect Continuous | sadašnje svršeno trajno vreme | have/has been + -ing | She has been working all day. |
| Past Simple | prosto prošlo vreme | glagol + -ed / 2. oblik | She worked late yesterday. |
| Past Continuous | prošlo trajno vreme | was/were + -ing | She was working when I called. |
| Past Perfect | davno prošlo vreme | had + 3. oblik | She had finished before noon. |
| Past Perfect Continuous | davno prošlo trajno vreme | had been + -ing | She had been working for hours. |
| Future Simple | prosto buduće vreme | will + glagol | She will work tomorrow. |
| Future Continuous | buduće trajno vreme | will be + -ing | She will be working at 8. |
| Future Perfect | buduće svršeno vreme | will have + 3. oblik | She will have finished by Friday. |
| Future Perfect Continuous | buduće svršeno trajno vreme | will have been + -ing | By May she will have been working here for ten years. |
Pored ovih dvanaest, u svakodnevnom govoru budućnost se često izražava i konstrukcijom be going to (I'm going to call her) i sadašnjim trajnim vremenom za dogovorene planove (I'm meeting him on Monday). Te konstrukcije se formalno ne računaju u 12 vremena, ali ih treba naučiti uz Future Simple.
Odrični i upitni oblici: isti princip u svim vremenima
Dobra vest za početnike je da se negacija i pitanje grade po istom pravilu svuda gde postoji pomoćni glagol: not ide posle prvog pomoćnog glagola, a u pitanju prvi pomoćni glagol prelazi ispred subjekta.
- She is working → She isn't working → Is she working?
- They have finished → They haven't finished → Have they finished?
- He will be waiting → He won't be waiting → Will he be waiting?
Izuzetak su Present Simple i Past Simple u potvrdnom obliku, jer nemaju pomoćni glagol. Tu se ubacuju do/does i did: She doesn't work, Did she work? Upravo zato se ova dva vremena uče prva i najduže vežbaju.
Redosled učenja engleskih vremena po nivoima
Ne treba učiti svih dvanaest vremena odjednom. Redosled ispod prati nivoe zajedničkog evropskog okvira, od A1 do B2, i odgovara načinu na koji su organizovani savremeni udžbenici. Više o samim nivoima pročitajte u tekstu Nivoi engleskog jezika od A1 do C2.
| Nivo | Vremena i konstrukcije | Cilj |
|---|---|---|
| A1 | Present Simple, Present Continuous, osnove glagola be i have got | pričati o sebi, navikama i onome što se dešava sada |
| A2 | Past Simple, nepravilni glagoli, be going to, will za odluke i predviđanja | ispričati šta se desilo i šta planirate |
| B1 | Past Continuous, Present Perfect, razlika Present Perfect i Past Simple, prvi i drugi kondicional | povezivati prošlost i sadašnjost, pričati o iskustvu |
| B1+ | Present Perfect Continuous, Past Perfect, Future Continuous | precizno izražavati trajanje i redosled radnji |
| B2 | Past Perfect Continuous, Future Perfect i Future Perfect Continuous, treći i mešoviti kondicional, pasiv u svim vremenima | pisati i govoriti složenije, za ispite i posao |
Plan rada korak po korak
- Utvrdite Present Simple i Present Continuous dok ne budete bez razmišljanja birali između I work i I'm working. Lekcija: Present Simple i Present Continuous.
- Naučite Past Simple i najčešće nepravilne glagole, jer bez drugog i trećeg oblika ne mogu se graditi ni svršena vremena. Pomoć: tabela nepravilnih glagola po grupama.
- Dodajte Past Continuous i vežbajte priče sa when i while.
- Pređite na Present Perfect, a zatim posebno vežbajte njegovu razliku u odnosu na prošlo vreme u lekciji Present Perfect vs Past Simple.
- Proširite na trajne i davno prošle oblike: Present Perfect Continuous, zatim Past Perfect.
- Završite budućim vremenima i složenim rečenicama, uključujući kondicionale, gde se vremena kombinuju u jednoj rečenici.
Signalne reči koje pomažu da izaberete pravo vreme
Mnoge greške nestaju kada se obrati pažnja na priloge i izraze koji „najavljuju“ određeno vreme. Oni nisu stroga pravila, ali su pouzdan orijentir.
- Present Simple: always, usually, often, every day, on Mondays;
- Present Continuous: now, at the moment, this week, currently;
- Present Perfect: already, yet, ever, never, just, since, for;
- Past Simple: yesterday, last year, ago, in 2019;
- Past Perfect: before, after, by the time, already u prošlosti;
- Future Perfect: by tomorrow, by the end of the year.
Ako u rečenici stoji tačan trenutak u prošlosti (yesterday, last week, in 2020), Present Perfect gotovo nikada nije pravi izbor. To je najčešća greška govornika srpskog jezika.
Česte greške u gramatici engleskog jezika za početnike
Srpski jezik nema aspekt na isti način kao engleski, pa se iste greške ponavljaju kod većine učenika:
- izostavljanje nastavka -s u trećem licu jednine: he work umesto he works;
- Continuous sa glagolima stanja: I'm knowing umesto I know; više o tome na stranici Stative verbs;
- doslovan prevod sa srpskog: I live here five years umesto I've lived here for five years;
- will posle when i if u budućim rečenicama: when I will arrive umesto when I arrive;
- pogrešan oblik nepravilnog glagola: I have went umesto I have gone.
Kada savladate vremena u aktivu, sledeći korak je pasiv, koji koristi iste vremenske obrasce sa glagolom be. Pregled je na stranici The Passive Voice in English.
Kako koristiti ovaj pregled
Ovaj tekst služi kao mapa: tabelu vremena odštampajte ili sačuvajte, a za svako vreme otvorite detaljnu lekciju tek kada dođete do njega po redosledu učenja. Najbolje rezultate daje kratko, redovno vežbanje, na primer petnaestak minuta dnevno sa po nekoliko rečenica iz svakodnevnog života, umesto jednog dugog časa nedeljno. Kada vam izbor između dva vremena postane automatski, pređite na sledeći korak.
